Scientisme en naturalisme: kennen wij de werkelijkheid

Een van de aardigste bijkomstigheden van de evolutietheorie is dat deze je dwingt om juist te redeneren. Oorzaak en gevolg moeten, uiteraard, in de juiste volgorde worden gezet- maar dit is niet altijd zo eenvoudig als het lijkt. –Je mag niet zeggen: giraffes hebben lange nekken omdat de blaadjes aan de bomen zo hoog hangen (iedere giraffe rekt zich een beetje en tenslotte krijg je giraffes met lange nekken- wel merkwaardig dat in een omgeving waar de blaadjes hoog hangen alleen giraffes de moeite nemen om, generatie na generatie, hun nek te rekken). Volgens Dawkins is het geniale van Darwin dat hij begreep dat de giraffe bij de hoge blaadjes kon omdat hij toevallig een langere nek had: en deze lange nek daarom kon behouden en ontwikkelen.

Als we redeneren over onszelf, maken we desalniettemin erg vaak de fout die Darwin dus niet gemaakt heeft. Zo denken mensen dat ze, door middel van studie en creativiteit, een ware beschrijving van de werkelijkheid kunnen geven. We vergeten echter dat ons verstand zo geëvolueerd is, dat wij de werkelijkheid begrijpen en beheersen op een wijze die past bij onze behoeften. En onze behoeften, zo leert ons de bioloog, is niet het beschrijven van de absolute waarheid, maar hooguit het verwerven van zoveel zekerheid omtrent de werkelijkheid dat wij onze behoeften kunnen vervullen. Wij moeten onze leefwereld in kaart kunnen brengen en beheersen.

Een wetenschapper die zich beroept op het succes van de wetenschappen en daaruit de conclusie trekt dat wij de werkelijkheid naar waarheid beschrijven, maakt de beruchte fout: hij keert oorzaak en gevolg om. Let eens op de redeneerfout die hij maakt:

(1) als de evolutietheorie waar is, dan ben ik in staat om de werkelijkheid in zekere mate te begrijpen, bewerken en veranderen;

(2) ik kan de werkelijkheid inderdaad in zekere mate begrijpen, bewerken en veranderen: dat doe ik met erg veel succes.

(S: Dus): ik kan de gehele werkelijkheid begrijpen, bewerken en veranderen: mijn theorieën over de werkelijkheid zijn letterlijk waar (scientisme)

(N: Dus): ik kan in principe de gehele werkelijkheid begrijpen, bewerken en veranderen (naturalisme).

Dit zijn beide onware conclusies. -De vraag die er toe doet is of het succes van de wetenschappen zo breed mag worden uitgemeten dat dit ons het recht geeft om iets te zeggen over de inrichting van de werkelijkheid. Het antwoord is nee: dat wij wetenschap kunnen bedrijven is geen succes, maar slechts de demonstratie van onze natuurlijke aanleg om de werkelijkheid in zekere mate te begrijpen, veranderen en bewerken.

Hoe verweren wetenschappers zich tegen deze beschuldiging? Ze beginnen meestal weer van voren af aan: ze sommen op hoe succesvol de wetenschap is. Ze zeggen: hoe bestaat het dat theorie X niet waar is als de voorspellingen a, b, c precies uitkomen? Dat moet er wel op duiden dat wetenschap succesvol is. –Men herhaalt de oude fout: oorzaak en gevolg worden weer omgedraaid. Dat wij de werkelijkheid gedeeltelijk kunnen begrijpen, beheersen en bewerken, geeft ons de illusie dat wij de gehele werkelijkheid kunnen beheersen. In zeker zin is dat ook zo: het opmerken van andere aspecten van de werkelijkheid is alleen maar overbodige ballast.

Comments

[Geplaatst door: Martin]

Nou LT, je leest de blog van Gert wel aandachtig!

"dat wij wetenschap kunnen bedrijven is geen succes, maar slechts de demonstratie van onze natuurlijke aanleg om de werkelijkheid in zekere mate te begrijpen, veranderen en bewerken".

Dus als we kunnen demonstreren dat we de werkelijkheid in zekere mate begrijpen, dan is dat geen succes? Als de LT zou weten hoeveel energie en inventiviteit nodig is om steeds weer een beetje meer van de werkelijkheid te begrijpen, dan zou LT dat niet gezegd hebben. Het lijkt een beetje op de beste stuurman die op de wal staat.

Eigenlijk begrijp ik iet wat de LT onder "succes" verstaat.

[Geplaatst door: Lachende Theoloog]

Beste Martin, hartelijk dank voor je reactie.

In de wijsbegeerte wordt 'het succes van de wetenschappen' vaak beschouwd als een argument voor de waarheid van het wereldbeeld dat de wetenschappers beschrijven.

Je moet begrijpen dat niemand de 'echte' wereld ooit gezien heeft: we kunnen niet uit ons hoofd stappen en de wereld vergelijken met het beeld dat wij van de wereld hebben gemaakt. Wij beleven de werkelijkheid van binnen uit.

De vraag is nu: maar bewijst het feit dat wetenschap mogelijk is en dat wetenschap de werkelijkheid beschrijft niet dat het beeld dat wij van de werkelijkheid hebben 'waar' is? Het antwoord is nee: het wordt er niet door bewezen. -Overigens let op de volgende conventie: filosofen zeggen dat iets 'waar' is, als de kans dat deze 'waarheid' wordt weerlegd uitgesloten is. -Met andere woorden: nee, je weet niet zeker dat je een juist beeld van de wereld hebt. De bewijslast wijst eerder op het tegendeel: het zou verassend zijn als je wel een 'waar' beeld van de werkelijkheid hebt.

Tenslotte: wist je dat het soms waar is dat de beste stuurlui op wal staan? Sommige schippers varen tegen de wal en negeren het roepen van de mensen aan de kant.

[Geplaatst door: Martin]

Ja, OK, hoe bepaal je hoe goed een model of theorie is? 100% zeker weet je het nooit. Wetenschap is een eindeloos avontuur. Sommige dingen zijn wel heel erg zeker, b.v. bij simpele systemen, zoals een waterstof atoom. Bij strafzaken verlangt de rechter ook niet 100% zekerheid, overigens. Beyond reasonable doubt, dat is voldoende. Blijft de vraag wat reasonable doubt is, dat weer wel. De regel van Bayes brengt dit mooi tot uitdrukking. Weet ik dat ik mijn vingers ga verbranden als ik ze in de vlam van het gasfornuis ga houden? Misschien niet 100% zeker (misschien zijn zojuist de natuurwetten wel veranderd), maar ik kijk wel uit om het uit te proberen.

[Geplaatst door: Lachende Theoloog]

Beste Martin, voor de vraag of wij definitieve uitspraken mogen doen over de werkelijkheid zoals: kunnen wij uit het feit dat wetenschap mogelijk is afleiden dat er geen God of Transcendent wezen kan bestaan, of dat het leven geen zin heeft, of dat de mens geen ziel heeft, is deze vaststelling natuurlijk wel van belang. -Als dat wat de naturalist beweert 'waar' is, dan kan men inderdaad vaststellen dat het bestaan van een God niet te verdedigen is. -En weet u, beste Martin, er zijn nu eenmaal wetenschapper die er behagen in scheppen om uit de bestaande wetenschappelijke successen af te leiden dat religie onzinnig want 'onmogelijk' en 'onwaar' is. Ik weet het, dergelijke onnadenkende opvattingen schokken u natuurlijk ook, maar toch: zulke mensen heb je. Je kunt daarom maar beter precies en formeel blijven redeneren.

Gelukkig kunnen we vaststellen dat wetenschap zeer waardevol is en dat het ons wel degelijk een blik op de werkelijkheid gunt die zeer bruikbaar is- maar de evolutietheorie is eenvoudigweg niet consistent met het idee dat dit uiteindelijk zal resulteren in een 'ware' beschrijving van de werkelijkheid.

Overigens: ook onze zintuigen gunnen ons een blik op de werkelijkheid die vast en zeker betrouwbaar is maar niet 'waar'- en welker betrouwbaarheid in bepaalde omstandigheden volkomen teniet kan worden gedaan (bijvoorbeeld onder water). Zo zou onze wetenschappelijke betrouwbaarheid in sommige omstandigheden ook volkomen kopje onder kunnen gaan- en volgens de evolutietheorie is de kans dat dat inderdaad kan gebeuren groter dan de kans dat dat nooit zal gebeuren. Nou ja, tenzij er tijdens het vormingsproces van ons brein iets bijzonders is gebeurd: een bepaalde kronkel hier, wat extra leven daar, maar nee: dat zou wel erg tegen de geest van de evolutietheorie zelf indruisen.

Hoe dan ook: dat een soort zich erg succesvol weet in een niche, ook al is die niche naar des soorts eigen idee relatief groot uitgevallen (maar ja, wat is groot: hoe groot en gecompliceerd is de werkelijkheid?), is iets wat we kunnen verwachten.

[Geplaatst door: DerkL]

Lachende T., volgens mij is het niet geheel juist wat je zegt: je zegt dat er sprake is van het omkeren van oorzaak en gevolg. Vervolgens laat je een afleiding zien die niet oorzaak en gevolg omdraait, maar die een afleiding van 'alle' naar 'sommige' is: dat is inderdaad een redeneerfout, maar dan een inductieve: ik zie dat omdraaien van oorzaak en gevolg niet.

[Geplaatst door: Lachende Theoloog]

Beste DerkL, hartelijk dank voor je reaktie. Je hebt natuurlijk helemaal gelijk.

De omkering die ik bedoel gaat als volgt:

Wat fantastisch dat substanties die voedzaam zijn, ook zo 'lekker' zijn.

Wat fantastisch dat ons begrip (en manipulaties) van de werkelijkheid, ook 'waar' is.

De juiste volgorde is:

Substanties die voedzaam zijn, zijn wij lekker gaan vinden;

Ons begrip van de werkelijkheid, zijn wij als 'waar' gaan beschouwen.

Helemaal bont maken mensen het die zeggen:

Ons begrip van de werkelijkheid, moet wel waar zijn, anders zouden we niet hebben kunnen overleven.

Vergelijk dit met:

Substanties die voedzaam zijn, moeten wel smakelijk zijn, anders zouden we niet hebben kunnen overleven.

Volgens mij maken de naturalisten deze fout. Maar het blijft oppassen geblazen: de evolutieleer is bijzonder tegendraads.